“Juist omdat het een beetje rommelig is heeft het potentie”| interview met een bruiklener

Antikraak is zoveel meer dan goedkope woon- of werkruimte. Zoals in Baarn, waar een buurtinitiatief in een leegstaands school uitgroeide tot creatieve ontmoetingsplek waar buren hun hart en ziel in stopten: Lokaal-O.

Een plek waar iedereen tot zijn recht komt

Het begon allemaal 3,5 jaar geleden toen de De Gaspard de Coligny school, 300 meter van waar Birgit Oelkers woonde, leeg kwam te staan. “Er was hier nog niets voor de buurt, en ik dacht: dit kan een bijzondere plek worden. Dus ik schreef een brief naar de Baarnsche Courant met de vraag: wie wil er meedenken? De gemeente Baarn stond er positief tegenover, Camelot zat meteen met ons om de tafel en de buurt was geïnteresseerd. Mijn lokaal netwerk was toen nog nihil en toch kwamen er zo’n veertig mensen af op de informatiebijeenkomst. Met een groepje hebben we toen Stichting Lokaal-O opgezet. De O staat voor ontmoeten, ondernemen en  voor open. Het doel van de stichting is het creëren van een sociaal-culturele ontmoetingsplek. Niets staat hier vast, als iemand hier iets wil starten gaan we kijken of dat kan.”

“We werken niet met vrijwilligers. Iedereen die hier iets doet is een buurtmaker of een lokaalmaker. Ze zijn niet in dienst. We zijn geen buurthuis, wel een vrijplaats. Het idee is: ik heb een goed plan en ik neem de verantwoordelijkheid er iets van te maken. En het is belangrijk dat íedereen tot zijn recht komt. Niet dat hier maar één bepaald soort mensen komt, maar juist dat er plek is voor diversiteit.”

Kruisbestuiving

“In de school konden we de twee grootste lokalen en de gymzaal gebruiken. Iedereen uit de buurt heeft spullen geschonken: tafels, stoelen, boekenkasten, enzovoorts. De inrichting was een ratjetoe maar omdat het niet helemaal strak en netjes was, voelden mensen zich er juist thuis. Dan is het ook oké als ze een vlekje op hun trui hebben, zeg maar. Ik zeg altijd: gelukkig kun je bij ons niet van de vloer eten. Dat maakt het juist uitnodigender om binnen te stappen omdat je zelf ook niet perfect hoeft te zijn.”

Welke initiatieven kregen een plekje in de school? Oelkers: “We hebben een tekenclub gehad, een weggeefwinkel, taalontmoetingen, kinderactiviteiten. Er was een buurtbibliotheek, er kwam een koor repeteren en er was een club die Mooie Ontmoetingen heet. Daar komen mensen bij elkaar om – de naam verraadt het al – mooie ontmoetingen met elkaar te hebben. Dat is een hele hechte groep geworden. Je merkt ook dat het steeds meer van de buurt werd. Tot twee keer toe is er zelfs een afscheidsbijeenskomst georganiseerd van overleden buurtbewoners.”

Al die initiatieven bij elkaar zorgen natuurlijk voor kruisbestuiving. Verschillende clubs komen samen voor een project of helpen elkaar. Oelkers geeft een voorbeeld: “De club Mooie ontmoetingen wilde bijvoorbeeld een modeshow geven met tweedehandskleren. Toevallig heeft de voorzitter van Stichting Lokaal-O een fotografieopleiding gedaan, dus zij heeft foto’s gemaakt en daar  heeft kunstenaarsvereniging Luna een  tentoonstelling van gemaakt.”

En toen moesten we verhuizen

De leegstaande school veranderde in een belangrijke ontmoetingsplek voor de buurt. Maar antikraak betekent per definitie tijdelijkheid. Oelkers: “Niemand kon het ons met zekerheid zeggen, maar op een gegeven moment begon het ernaar uit de zien dat de sloop van het gebouw niet lang meer op zich zou laten wachten. Proactief zijn we toen op zoek gegaan naar een nieuwe locatie. Camelot heeft in Baarn de Boemerang in beheer, een voormalig jongerencentrum. Daar konden we terecht.”

“Dat gebouw had echter jarenlang leeggestaan, we moesten er iets moois van maken. Je wilt niet weten wat we ellemaal gedaan hebben van 1 augustus tot 28 september. Schoonmaakdagen, opruimdagen, painting parties... Met een groep van meer dan 60 man hebben we alles onder handen genomen. Als eerste zijn we begonnen met het aanleggen van een geveltuin, zodat meteen voor de hele buurt zichtbaar werd: hier is iets bijzonders aan het gebeuren, ook voor jou. Met behulp van de subsidie van Stichting Doen hebben we alles heel mooi in kunnen richten. Ons absolute hoogtepunt was Burendag op 28 september. Het opknappen was klaar en we konden de hele buurt ontvangen op onze nieuwe locatie. Alle clubs droegen iets bij, van schminken tot een burenlunch, van een kledingbazaar tot live muziek. Het was echt een spetterend geheel, waar meer dan 300 mensen op af kwamen.”

De gouden rafelrand

Oelkers: “Wat we doen met Lokaal-O is het creëren van waarde voor de buurt, en dan een andere waarde dan de economische waarde van een stuk grond. Als je in een wijk alleen maar woningen bouwt en niet voor plekken zorgt waar mensen samen kunnen komen, dan krijg je problemen.”

“Daar zijn dit soort plekken, leegstaande gebouwen, heel belangrijk in. Juist omdat het een beetje rommelig is heeft het potentie. Ik noem het: de gouden rafelrand van vorstelijk Baarn. Antikraak heeft soms een slechte naam maar dit is juist zo’n plek waar allerlei soorten mensen elkaar kunnen ontmoeten en samen mogen creëren. Dat het tijdelijk is, dat hoort er dan juist bij. Dat is het leven. En de basis wordt gevormd door de mensen.”

“En dat het belangrijk is, hoor ik van bijna iedereen die hier komt. Alles wat we al deden in de De Gaspard de Coligny school is verdrievoudigd, ik ken nu tweehonderd mensen in de buurt terwijl ik daarvoor geen idee had wie hier woonde. Een lid van Mooie Ontmoetingen vertelde me dat ze voorheen zo sociaal angstig was dat ze alleen maar thuiszat. Nu is ze bij vier verschillende activiteiten van Lokaal-O betrokken.”